Οι Βουλιαράτες, γνωστοί και ως Βουλιαράτι, είναι ένα από τα μεγαλύτερα και πιο ιστορικά χωριά της Άνω Δρόπολης, σε απόσταση μόλις έξι χιλιομέτρων από τα ελληνοαλβανικά σύνορα. Η μακραίωνη πορεία του τόπου αυτού ξεκινά από την αρχαιότητα και διατρέχει αιώνες ελληνικής παιδείας, ορθόδοξης πίστης και αγώνων για τη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας. Το όνομα και οι πρώτοι οικιστές Η αρχική ονομασία του χωριού ήταν Πουλιαράτες, ετυμολογία που συνδέεται με το πλήθος των πρώτων οικιστών — η λέξη «πλειάδα» υπονοεί πολλούς ανθρώπους που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή. Με τον καιρό, το όνομα μεταλλάχθηκε σε Βουλιαράτες, ενώ οι κάτοικοι συνδέουν την ονομασία με το φυτό βούλιαρη ή με τον γενάρχη Μπουλαρά, βοσκό μουλαριών.
Η κατάληξη «-άτες» που συναντάται στο όνομα του χωριού αποτελεί γλωσσικό κατάλοιπο της δωρικής διαλέκτου, μαρτυρώντας τη βαθιά ελληνική ρίζα της περιοχής. Αρχαία κατοίκηση και βυζαντινή κληρονομιά Αρχαιολογικά ευρήματα από πηλίνες κατασκευές, που ήρθαν στο φως το 1979, αποδεικνύουν ότι η περιοχή των Βουλιαράτων κατοικείται αδιάλειπτα από τον 3ο αιώνα π.Χ. Αυτή η συνέχεια κατοίκησης καθιστά το χωριό έναν από τους παλαιότερους οικισμούς της ευρύτερης περιοχής του Αργυροκάστρου. Η ορθόδοξη παράδοση του χωριού εκφράζεται μέσα από την κεντρική εκκλησία, αφιερωμένη στον Άγιο Αθανάσιο, η οποία χρονολογείται από τον 16ο αιώνα.
Σύμφωνα με τον Κώδικα της Δρυϊνούπολης, η εκκλησία ιδρύθηκε από τον Δοσίθεο τον Μετσοβίτη, αν και μια σφραγίδα με χρονολογία 1502 θέτει ερωτήματα για ακόμη παλαιότερη ίδρυση. Το χαρακτηριστικότερο στοιχείο του ναού είναι ότι το δάπεδό του βρίσκεται περίπου επτά με οκτώ σκαλιά κάτω από την επιφάνεια του εδάφους. Μετά το 1967 και την κατάργηση των θρησκειών στην Αλβανία, η εκκλησία παρέμεινε κλειστή, για να ξανανοίξει τα Χριστούγεννα του 1990 με την πρώτη επίσημη Θεία Λειτουργία. Η πνευματική άνθιση και τα σχολεία Η εκπαίδευση υπήρξε πάντα προτεραιότητα για τους κατοίκους των Βουλιαράτων.
Το πρώτο σχολείο του χωριού λειτούργησε ήδη από τον 18ο αιώνα και επισκευάστηκε το 1830 με δωρεές του ευεργέτη Γεωργίου Κουρεμένου. Το σχολικό έτος 1893–1894, το δημοτικό σχολείο φιλοξενούσε 53 μαθητές με έναν δάσκαλο. Το 1905, οι αποδημούντες Βουλιαρατινοί της Κωνσταντινούπολης ίδρυσαν την Αδελφότητα «Άγιος Αθανάσιος», με πρωτοβουλία του ιατρού Μιχαήλ Κουρεμένου, και άμεσα δημιούργησαν Παρθεναγωγείο στο χωριό. Τη διεύθυνσή του ανέλαβε το 1908 η Ελένη Γεωργιάδου, φέρνοντας την εκπαίδευση των κοριτσιών στο προσκήνιο.
Η μάχη του 1940 και το στρατιωτικό νεκροταφείο Κατά τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο του 1940, η περιοχή των Βουλιαράτων έγινε θέατρο σκληρών μαχών. Στις αρχές Δεκεμβρίου του 1940, στο ύψωμα του Αγίου Αθανασίου δόθηκε μια από τις πιο φονικές συγκρούσεις της περιοχής, με τους Έλληνες στρατιώτες να πετυχαίνουν σημαντική νίκη. Μετά την κατάληψη του χωριού από τον ελληνικό στρατό, εγκαταστάθηκε εκεί προσωρινό στρατιωτικό νοσοκομείο, όπου νοσηλεύτηκαν δεκάδες τραυματίες. Δυστυχώς, περίπου εξήντα στρατιώτες δεν τα κατάφεραν και ενταφιάστηκαν στο στρατιωτικό νεκροταφείο που δημιουργήθηκε στους Βουλιαράτες, μαζί με πεσόντες από άλλες κοντινές μάχες.
Το νεκροταφείο, που βρίσκεται στον χώρο της Αγίας Σκέπης, λειτουργεί μέχρι σήμερα ως τόπος προσκυνήματος για τους συγγενείς των πεσόντων και για κάθε Έλληνα που επισκέπτεται τη Βόρεια Ήπειρο. Οι μαρμάρινες ταφόπλακες και το μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη συνθέτουν έναν χώρο βαθιάς συγκίνησης και εθνικής μνήμης. Σύγχρονες προκλήσεις και η μνήμη του Κωνσταντίνου Κατσίφα Η σύγχρονη ιστορία των Βουλιαράτων δεν είναι λιγότερο πλούσια σε γεγονότα. Το 1935, οι αλβανικές αρχές προσπάθησαν να κλείσουν το σχολείο του χωριού, προκαλώντας αντιδράσεις και συγκρούσεις με την τοπική χωροφυλακή.
Το 1993, ο δήμαρχος των Βουλιαράτων συνελήφθη επειδή επέτρεψε την ύψωση της ελληνικής σημαίας κατά τις εθνικές επετείους. Ένα από τα πιο τραγικά γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας συνέβη στις 28 Οκτωβρίου 2018, όταν ο Κωνσταντίνος Κατσίφας, 35χρονος Βουλιαρατινός, έπεσε νεκρός από πυρά των αλβανικών ειδικών δυνάμεων κατά τη διάρκεια εορτασμών για την εθνική επέτειο του «ΟΧΙ». Ο θάνατός του προκάλεσε κύμα συγκίνησης στην Ελλάδα και στη Βόρεια Ήπειρο, αναδεικνύοντας για άλλη μια φορά τις ευαισθησίες γύρω από τα δικαιώματα της ελληνικής μειονότητας. Σήμερα Σύμφωνα με στοιχεία του 1912, οι Βουλιαράτες είχαν 1.308 κατοίκους, ενώ το 1992 ο πληθυσμός είχε μειωθεί στους 833.
Από τη δεκαετία του 1990 και μετά, πολλοί κάτοικοι μετανάστευσαν στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες, με τον μόνιμο πληθυσμό σήμερα να μην ξεπερνάει τα 400 άτομα. Παρ' όλα αυτά, το χωριό «ζωντανεύει» τις ημέρες του Πάσχα, του καλοκαιριού και των Χριστουγέννων, όταν οι απόδημοι επιστρέφουν να γιορτάσουν με τις οικογένειές τους. Οι Βουλιαράτες παραμένουν ένα σύμβολο αντοχής και πίστης. Από την αρχαία κατοίκηση μέχρι το στρατιωτικό νεκροταφείο και τη σύγχρονη μνήμη, το χωριό συνεχίζει να φυλάττει την ελληνική του ταυτότητα, παρά τις δυσκολίες των καιρών.