Οι Ζερβάτες, γνωστοί και ως Ζερβάτι, είναι ένα χωριό της Άνω Δρόπολης που απλώνεται στους πρόποδες του βουνού Δρυάνου, στη δυτική πλευρά της εθνικής οδού Κακαβιάς–Αργυροκάστρου. Βρίσκονται σε στρατηγικό σημείο, ανάμεσα στους Γεωργουτσάτες και τους Βουλιαράτες, σε απόσταση μόλις ενός χιλιομέτρου από τον κεντρικό οδικό άξονα που ενώνει την Ελλάδα με το Αργυρόκαστρο. Η τοποθεσία τους, σε υψόμετρο περίπου 400 μέτρων και με θέα στην κοιλάδα του Δρίνου, τους προσδίδει έναν ιδιαίτερο φυσικό χαρακτήρα. Το όνομα και η δωρική κληρονομιά Η ονομασία του χωριού φέρει τη χαρακτηριστική κατάληξη «-άτες», η οποία αποτελεί γλωσσικό κατάλοιπο της δωρικής διαλέκτου — όπως συμβαίνει και με τα γειτονικά χωριά Σιαράτες, Γεωργουτσάτες και Βουλιαράτες.
Αυτή η κατάληξη, που δηλώνει τον τόπο καταγωγής ή τον τόπο κατοικίας μιας οικογένειας, συνδέει άμεσα τους σημερινούς Ζερβατινούς με τα αρχαία ελληνικά φύλα που κατοικούσαν στην περιοχή. Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες, το χωριό αναφέρεται ήδη σε τουρκικά στατιστικά έγγραφα του 1437, όπου καταγράφεται μαζί με άλλους οικισμούς της Δρόπολης ως ένας από τους πρώτους συνοικισμούς μετά την οθωμανική κατάκτηση. Θρησκευτική κληρονομιά και μοναστήρια Η κεντρική εκκλησία των Ζερβάτων είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου και αποτελεί το πνευματικό κέντρο του χωριού. Ο ναός, με τις αγιογραφίες και την παραδοσιακή αρχιτεκτονική του, συγκεντρώνει τους κατοίκους στις μεγάλες εορτές και διατηρεί ζωντανή την ορθόδοξη παράδοση της περιοχής.
Σε κοντινή απόσταση, μεταξύ Ζερβάτων και Βουλιαράτων, βρίσκεται το ιστορικό Μοναστήρι του Δρυάνου (ή Μοναστήρι της Κοίμησης της Θεοτόκου), αφιερωμένο στην Παναγία. Το μοναστήρι αυτό αποτελούσε για αιώνες σημαντικό θρησκευτικό και πνευματικό κέντρο για την ευρύτερη περιοχή. Επιπλέον, στο χωριό υπήρχε από τον 10ο αιώνα μια μονή της Θεοτόκου, η οποία εγκαταλείφθηκε κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών του 11ου αιώνα, μαρτυρώντας την παλαιότητα της χριστιανικής παρουσίας στην περιοχή. Σύμφωνα με μαρτυρίες του 19ου αιώνα, κάτοικοι των Ζερβάτων συμμετείχαν σε λατρευτικές συνάξεις σε αρχαίους ναούς της γειτονικής περιοχής της Βραχογοραντζής, όπου προσέρχονταν μαζί με κατοίκους των Γεωργουτσάτων και άλλων γειτονικών χωριών, αποδεικνύοντας τους στενούς δεσμούς της τοπικής κοινωνίας.
Πληθυσμός και σύγχρονη πραγματικότητα Οι κάτοικοι των Ζερβάτων είναι ελληνικής εθνικότητας, ορθόδοξοι χριστιανοί, με μητρική γλώσσα την ελληνική. Το χωριό γνώρισε μεγάλη ακμή μέχρι και το 1990, όταν ο πληθυσμός του έφτασε τα 700 με 800 άτομα. Ωστόσο, μετά το άνοιγμα των συνόρων Αλβανίας–Ελλάδας το 1990, παρατηρήθηκε μαζική μετανάστευση προς την Ελλάδα και άλλες χώρες. Σήμερα, ο μόνιμος πληθυσμός έχει μειωθεί δραματικά, με εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για 100 έως 130 μόνιμους κατοίκους, οι οποίοι όμως παραμένουν πιστοί φύλακες της παράδοσης.
Παρά τη μείωση του πληθυσμού, οι Ζερβάτες διατηρούν ζωντανό τον ελληνικό τους χαρακτήρα. Το χωριό διοικητικά ανήκει στο Νομό Αργυροκάστρου και στην Περιοχή Βρυσερών, ενώ γεωγραφικά αποτελεί τμήμα της Άνω Δρόπολης. Συνορεύει με τους Γεωργουτσάτες στα βόρεια, τους Βουλιαράτες στα νότια και τη Δρόβιανη στα δυτικά, ενώ στα ανατολικά του εκτείνεται η κοιλάδα του Δρίνου, που αποτελεί το φυσικό σύνορο της περιοχής. Σήμερα Σήμερα, οι Ζερβάτες εξακολουθούν να αποτελούν έναν τόπο με βαθιές ιστορικές ρίζες.
Η δωρική κατάληξη του ονόματος, τα βυζαντινά μοναστήρια και η ορθόδοξη πίστη των κατοίκων συνθέτουν την ταυτότητα ενός χωριού που, παρά τις δυσκολίες της μετανάστευσης, παραμένει πιστό στην παράδοση της Βορείου Ηπείρου. Για όσους επισκέπτονται τη Δρόπολη, οι Ζερβάτες προσφέρουν μια αυθεντική εικόνα της ηπειρωτικής ψυχής: λιτοί άνθρωποι, πέτρινες εκκλησίες και ένα τοπίο που μιλάει μέσα από τη σιωπή των αιώνων.